สอนอ่านจับใจความตามสไตล์คุณ



1.2

โดย วิภาวรรณ ไกรคุ้ม ครู คศ.2 โรงเรียนบ้านชากกูลลูกหญ้า สพท. ระยอง เขต 1

การอ่านจับใจความ คือ การอ่านที่มุ่งค้นหาสาระของเรื่องหรือของหนังสือแต่ละเล่มที่เป็นส่วนใจความสำคัญ และส่วนขยายใจความสำคัญของเรื่อง

ใจความสำคัญของเรื่อง คือ ข้อความที่มีสาระคลุมข้อความอื่นๆ ในย่อหน้านั้นหรือเรื่องนั้นทั้งหมดข้อความอื่นๆ เป็นเพียงส่วนขยายใจความสำคัญเท่านั้น ข้อความหนึ่งหรือตอนหนึ่งจะมีใจความสำคัญที่สุดเพียงหนึ่งเดียว นอกนั้นเป็นใจความรอง คำว่าใจความสำคัญนี้ ผู้รู้ได้เรียกไว้เป็นหลายอย่าง เช่น ข้อคิดสำคัญของเรื่อง แก่นของเรื่อง หรือ ความคิดหลัก ของเรื่องแต่จะเป็นอย่างไรก็ตาม ใจความสำคัญก็คือสิ่งที่เป็นสาระที่สำคัญที่สุดของเรื่องนั่นเอง

แนวการอ่านจับใจความ

การอ่านจับใจความให้บรรลุจุดประสงค์ มีแนวทางดังนี้

1.ตั้งจุดมุ่งหมายในการอ่านได้ชัดเจน เช่น อ่านเพื่อหาความรู้ เพื่อความเพลิดพลิน หรือเพื่อบอกเจตนาของผู้เขียน เพราะจะเป็นแนวทางกำหนดการอ่านได้อย่างเหมาะสม และจับใจความหรือคำตอบได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

2.สำรวจส่วนประกอบของหนังสืออย่างคร่าวๆ เช่น ชื่อเรื่อง คำนำ สารบัญ คำชี้แจงการใช้หนังสือ ภาคผนวก ฯลฯ เพราะส่วนประกอบของหนังสือจะทำให้เกิดความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องหรือหนังสือที่อ่านได้กว้างขวางและรวดเร็ว

3.ทำความเข้าใจลักษณะของหนังสือว่าประเภทใด เช่น สารคดี ตำรา บทความ ฯลฯ ซึ่งจะช่วยให้มีแนวทางอ่านจับใจความสำคัญ ได้ง่าย

4.ใช้ความสามารถทางภาษาในด้านการแปลความหมายของคำ ประโยค และข้อความต่างๆอย่างถูกต้องรวดเร็ว

5.ใช้ประสบการณ์หรือภูมิหลังเกี่ยวกับเรื่องที่อ่านมาประกอบ จะทำความเข้าใจและจับใจความที่อ่านได้ง่ายและรวดเร็วขึ้น

ขั้นตอนการอ่านจับใจความ

1.อ่านผ่านๆโดยตลอด เพื่อให้รู้ว่าเรื่องที่อ่านว่าด้วยเรื่องอะไร จุดใดเป็นจุดสำคัญของเรื่อง

2.อ่านให้ละเอียด เพื่อทำความเข้าใจอย่างชัดเจน ไม่ควรหยุดอ่านระหว่างเรื่องเพราะจะทำให้ความเข้าใจไม่ติดต่อกัน

3.อ่านซ้ำตอนที่ไม่เข้าใจ และตรวจสอบความเข้าใจบางตอนให้แน่นอนถูกต้อง

4.เรียบเรียงใจความสำคัญของเรื่องด้วยตนเอง

โครงการส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน เป็นนโยบายในการพัฒนาคุณลักษณะนิสัยการอ่านและการค้นคว้าให้เกิดกับผู้เรียน ให้ได้พื้นฐานการอ่านและเกิดนิสัยรักการอ่านและการค้นคว้า และนำความรู้มาใช้ในการพัฒนาการค้นคว้าและการพัฒนาคนเองด้วยการอ่าน จะเข้ามามีบทบาทในการพัฒนาความรู้ของผู้เรียนได้อย่างวิเศษ ในการจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่าน การอ่านจับใจความเป็นวิธีการหนึ่งที่ครูสามารถจัดให้นักเรียนได้ไม่ยาก การสร้างแบบฝึกพัฒนาการอ่านจับใจความ จากแหล่งการอ่านต่างๆ สร้างความน่าสนใจในการอ่านได้ ดังตัวอย่างต่อไปนี้

การใช้บทร้อยกรองในการอ่านจับใจความ

บทร้อยกรองสามารถใช้ในการพัฒนาการอ่านจับใจความ เหมาะกับนักเรียนทุกระดับชั้นครูผู้สอนควรเลือกรูปแบบบทร้อยกรองให้เหมาะกับการเรียนรู้และวัยของผู้เรียน ตั้งแต่คำสัมผัสคล้องจองง่าย ๆ  กลอนสี่ กลอนหก กลอนสุภาพ  จนถึงคำประพันธ์ที่เรียนตามระดับชั้น ที่มาของบทร้อยกรองในการอ่านจับใจความ อาจมาจาก

1. บทร้อยกรองที่มาจากวรรณคดีที่มีข้อคิด เช่น เรื่องพระอภัยมณี ของสุนทรภู่

ถึงม้วยดินสิ้นฟ้ามาหาสมุทร  ไม่สิ้นสุดความรักสมัครสมาน

แม้อยู่ในใต้หล้าสุธาธาร                ขอพบพานพิศวาสๆไม่คลาดคลา

แม้เนื้อเย็นเป็นห้วงมหรรณพ   พี่ขอพบศรีสวัสดิ์เป็นมัจฉา

แม้เป็นบัวตัวพี่เป็นภุมรา  เชยผกาโกสุมปทุมทอง

แม้เป็นถ้ำอำไพใคร่เป็นหงส์            จะร่อนลงลิงสู่เป็นคู่สอง

ขอติดตามทรามสงวนนวลละออง            เป็นคู่ครองพิศวาสทุกชาติไป


2.  บทร้อยกรองที่ครูแต่งขึ้นตามเนื้อหาที่ต้องการสอน เช่น กอเก๋ยกอไก่ ของครูวิ

กอเอ๋ยกอไก่   สอนให้เด็กอ่าน        เรียนรู้ไม่นาน ขับขานท่องจำ

ขอไข่ต้มกิน    คุ้นลิ้นเคยทำ  แม่ต้มประจำ  เช้าค่ำกินดี

ขอขวดลวดลาย       มีขายทุกที่     น้ำส้มเป๊ปซี่    มีขวดสวยใส

คอควายเทียมเกวียน         เดินเวียนเรื่อยไป      ทำนาลากไถ   ในทุ่งสีทอง

ฆอระฆังใหญ่ ตีได้เสียงดี     ระฆังใบนี้       มีไว้บอกยาม

งองูเลื้อยช้า   มันมากลางสนาม     เด็กเดินไล่ถาม         ตามมาระวัง

เลือกบทร้อยกรองได้แล้ว นำมาฝึก

-          การอ่านทำนองเสนาะตามรูปแบบ

-          การอ่านจับใจความ

-          สอดแทรกความสวยงามทางภา การใช้คำและสัมผัส

บทเพลง  สอนการอ่าน การร้องเพลง สัมผัสทางภาษา  และการอ่านจับใจความ

การใช้บทเพลงในการสอนอ่านจับใจความ

บทเพลง  เป็นสิ่งที่นักเรียนสนใจอยู่แล้ว ทั้งยังมีความงามของภาษา มีท่วงทำนอง

น่าสนใจการอ่านและร้องตามทำนอง การเลือกใช้เพลง จะช่วยส่งเสริมความน่าสนใจของการอ่านจับใจความได้ เช่น

เจียมเพราะจน เป็นคนอย่างข้า เกิดเป็นราชาเงินผ่อนเมืองไทย ทํางานทําเงินทําเกินเงินเดือน เศรษฐกิจคลาดเคลื่อน เงินเดือนไม่พอใช้ ให้เราทํางานทําแลกเงินตรา แต่ต่อตีราคาตํ่ากว่าความเป็นไป การค้าการขายก็คิดให้มีเงินผ่อน ดาวน์ไม่เดือดร้อนผ่อนตามสบาย ข้าวของเครื่องใช้ก็ซื้อได้ด้วยดาวน์ ผ่อนกันยาวๆ ดอกเบี้ยบานตะไท ดอกทวีคูณก็หมุนเดือนชนเดือน เขาคอยมาเตือนว่าผ่อนช้าเกินไป ก็อยากจะใช้แต่สิ่งของจําเป็น เออ เฮอเออ เฮอเออ (เพลงราชาเงินผ่อน ของวงคาราบาว)

การใช้เพลง นอกจากสอนการอ่านจับใจความ  สามารถบูรณาการ ดนตรี สอนการร้องเพลงก่อนการจับใจความ การอ่านและร้องเพลงช่วยการออกเสียงได้ถูกต้องชัดเจน  และเพลงทุกค่ายเป็นที่สนใจของผู้เรียน ครูสามารถเลือกเพลงฮิต เพลงปลุกใจ เพลงพระราชนิพนธ์ หรือเพลงที่เด็กชอบร้อง มาใช้จูงใจในการอ่านและสอนบูรณาการได้อย่างยอดเยี่ยม

การใช้ข่าวเหตุการณ์ในการสอนอ่านจับใจความ

ข่าว  เหตุการณ์ หรือสถานการณ์ที่กำลังเป็นที่รู้จัก เป็นสิ่งที่อยู่ในความสนใจ เป็นสิ่งที่อยู่ในความสนใจ การอ่านและจับใจความจึงจะจูงใจในการอ่านศึกษาหาข้อมูล ข่าวจากหนังสือพิมพ์ ข้อมูลจากเอกสารเผยแพร่ นำมาใช้เป็นข้อมูลการอ่าน เช่น

รายงานข่าวเอพีแจ้ง เมื่อวันที่ 14 พฤษภาคม 2550 พบศพนักผจญภัยชาวรัสเซีย ใกล้ภูเขาเอเวอร์เรสต์ ยอดเขาที่ได้ชื่อว่าสูงที่สุดในโลก ตั้งอยู่ในประเทศเนปาล โดยศพนักผจญภัยดังกล่าว เป็นหนึ่งในจำนวนนักเดินทางที่พยายามพิชิตยอดเขาเอเวอร์เรสต์  ในขณะที่นักผจญภัยอีก 6 คน ยังหายสาบสูญอยู่ ซึ่งคาดว่า คงเสียชีวิตแล้วเช่นเดียวกัน นายทอดด์ เบิร์ลสัน หนึ่งในทีมพิชิตยอดเขาเอเวอร์เรสต์ ได้เขียนข้อความผ่านอินเตอร์เน็ต จากเบสแคมป์ ใกล้เอเวอร์เรสต์ ผู้ที่พยายามพิชิตยอดเขาเวเวอร์เรสต์  เสียชีวิตไปแล้วหลายคน แต่ก็ยังมีอีกหลายคนที่ต้องการพิชิตยอดเขานี้ แม้ว่าต้องเอาชีวิตเข้าเสี่ยงก็ตาม

ไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ ชนิดเอ เอช 1 เอ็น 1 เป็น โรคที่แพร่ติดต่อระหว่างคนสู่คน พบ ครั้งแรกที่ประเทศเม็กซิโก และ สหรัฐอเมริกา ตอนนี้ได้แพร่ไปในหลายประเทศทั่วโลก การแพร่เชื้อเกิดจากการสัมผัสโดยตรงกับผู้ป่วย การจาม ไอ ถ่มเสมหะ น้ำลาย สั่งน้ำมูกในระยะเพียง 1 เมตร เชื้อจะปนเปื้อนอยู่กับข้าวของเครื่องใช้ โทรศัพท์ ลูกบิดประตู โต๊ะเก้าอี้ แล้วเข้าสู่ร่างกายทางจมูก ปาก และตา ผู้ป่วยจะเริ่มมีอาการหลังจากรับเชื้อไวรัส 1-3 วัน อาการใกล้เคียงกับไข้หวัดใหญ่ คือ ปวดศรีษะ ปวดเมื่อยเนื้อตัว อ่อนเพลีย อาเจียน และมีอาการท้องเสียร่วมด้วย

ข้อมูลข่าวสารที่กำลังเป็นที่สนใจ  นำมาตั้งเป็นตุ๊กตาให้ผู้เรียนฝึกการอ่านและเก็บใจความ  มาจากหลายแหล่ง ทั้งหนังสือพิมพ์ ใบเอกสารเผยแพร่ อินเทอร์เน็ต  แล้วแต่คุณครูจะสรรหา  ทั้งนี้ก็เพื่อนำมาเป็นวัตถุดิบในการพัฒนาภาพการอ่านของผู้เขียน นอกจากข่าวเหตุการณ์แล้ว คุณครูยังสามารถใช้ข้อความที่สนใจจาก

การใช้นิทาน/ปริศนาคำทายในการสอนอ่านจับใจความ

นิทานไทย  นิทานต่างประเทศ นิทานพื้นเมือง ตำนาน เรื่องเล่า เป็นสิ่งที่ผู้เรียนสนใจอยู่แล้ว คุณครูเลือกมา เป็นเรื่องสั้น ตัดตอนที่สนุกสนานมาเพียงบางตอน ก็เพียงพอในการพัฒนาการอ่าน

ปริศนาคำทาย อะไรเอ่ย คำคล้องจองร้องเล่น เพลงเด็กประกอบการเล่น แล้วแต่ความสนใจเหมาะสมกับวัย คุณครูเลือกใช้ได้ตามความสนใจของทั้งคุณครูและผู้เรียน

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว มีราชสีห์ตัวหนึ่งอาศัยอยู่ในป่า......................................

เขียวเหมือนพระอินทร์ บินเหมือนนก ศรปักอก นกก็ไม่ใช่..................................

บ้านทับม้า  เดิมเรียกกันว่า บ้านถ้ำม้าเพราะมีเรื่องเล่าแต่ครั้งสมัย.........................

ไอ้เข้ไอ้โขง มะโรงไม้สัก ไอ้เข้ฟันหักกัดคนไม่เข้า..............................................

เมื่อได้ข้อความการอ่านจากวิธีการต่างๆ แล้ว  ต่อไป เป็นหน้าที่คุณครูที่จะต้องสร้างกิจกรรมต่อจากการอ่าน เพื่อวัดความสามารถในการจับใจความ อาจเป็น

1.       การตั้งคำถามแบบเลือกตอบ ซักถามได้ตั้งแต่ความจำ ความเข้าใจ ถึงการวิเคราะห์เรื่องที่อ่าน ทั้งนี้ต้องเหมาะกับวัยและความสามารถของผู้เรียน

2.       การตั้งคำถามปลายเปิด ให้เขียนตอบ ซึ่งก็ใช้ได้ทั้งช่วงชั้นที่ 1 และ 2

3.       การเขียนแผนภาพโครงการเรื่องจากการอ่าน

4.       การสร้างแผนผังความคิดจากการอ่าน

5.       การวาดภาพประกอบเรื่องที่อ่าน

6.       การตั้งคำถาม-ตอบคำถามจากเรื่องที่อ่าน

7.       การเขียนเรื่องต่อจากการอ่าน การสรุปความคิด ข้อคิด

วิธีการได้มาซึ่งข้อมูลการอ่าน จากแหล่งใดก็ได้ ขึ้นอยู่กับคุณครู แต่ที่สำคัญ หามาเถอะ มา

ช่วยกันฝึก การอ่านจับใจความ เพราะไม่ใช่เพียงการสอนการอ่าน การจับใจความ หรือการสอดแทรกคุณธรรม แต่ยังเป็นการปลูกฝังนิสัยรักการอ่านให้เกิดในตัวผู้เรียนได้ดีอีกด้วย


บรรณานุกรม

การอ่านจับใจความ.  สืบค้นเมื่อ 15 กรกฎาคม 2552 จากhttp://www.st.ac.th/bhatips/tip49/reading1.html

วิภาวรรณ ไกรคุ้ม.  รายงานดครงการส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน โรงเรียนบ้านชากลูกหญ้า ปีการศึกษา      2550. เอกสารรายงานโครงการ สพท.ระยอง เขต1 ระยอง, 2550.

สำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา, กระทรวงศึกษาธิการ.  แนวทางการจัดกิจกรรมส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ, 2549.



You are here: